LEESTIPS

DE GESCHIEDENIS VAN BASKETBALL

Het Begin

Basketball werd in december 1891 bedacht op het Springfield College in de Amerikaanse staat Massachusetts, destijds Springfield YMCA Training School genoemd. De school werd bezocht door studenten die YMCA-secretarissen en YMCA-directeuren lichamelijke opvoeding wilden worden (YMCA Young Men's Christian Association). Het hoofd van de afdeling lichamelijke opvoeding van het Springfield College was Dr. Luther Gulick, een absolute autoriteit op zijn vakgebeid. Gulick zag in dat de studenten zich stierlijk verveelden met de Zweedse, Duitse en Franse spelvormen van die tijd. Andere vormen van gymnastiek, zoals bv. marcheren, werden al net zo smakeloos gevonden. En als er gevoetbald werd, betekende dat vaak gebroken ruiten.
Iedere keer dat een nieuw spel uitgeprobeerd werd, maakten de studenten geen geheim van hun afkeer. In de zomer van 1891 bedacht Dr. Gulick dat er een acceptabel indoor-spel bedacht moest worden, dat het gat zou kunnen vullen tussen de honkbal-en American-footballseizoenen. Hij droeg een jonge sportinstructeur op snel met een oplossing voor de dag te komen.

Naismith

Die jonge sportinstructeur was James Naismith, een prima atleet die oorspronkelijk dominee had willen worden. Nadat hij echter getuige was geweest van een incident in een rugbywedstrijd, bedacht hij dat er "effectievere manieren moesten zijn dan preken om goede dingen te doen". Toen hij om raad vroeg werd hem geadviseerd zich op Springfield in te schrijven. Dr. Gulick had Naismith's bijzondere kwaliteiten onmiddellijk opgemerkt en benoemde hem in zijn tweede jaar tot instructeur. En spoorde de jonge Canadees aan tot het bedenken van een nieuw spel. Naismith (geboren op 6 november 1861 in Ontario, Canada, overleden op 28 november 1939 in Lawrence, Kansas) nam de uitdaging aan, leende een aantal kenmerken van andere sporten die hij speelde en schreef dertien regels neer:

De bal moet een gewone voetbal zijn.

1. de bal mag in elke richting geworpen worden, met één of twee handen.
2. de bal mag in elke richting geslagen worden, met één of met twee handen (nooit met de vuist).
3. Een speler mag niet met de bal lopen. De speler moet de bal gooien van de plek waar hij hem gevangen heeft, waarbij enige speelruimte in acht genomen dient te worden voor een speler die de bal vangt terwijl hij hard aan het rennen is.
4. De bal moet in of tussen de handen gehouden worden, de armen of het lichaam mogen niet gebruikt worden om de bal vast te houden.
5. Op geen enkele manier is het een tegenstander toegestaan met de schouders te duwen, vast te houden, te duwen, te laten struikelen of te slaan: de eerste inbreuk op deze regel levert de speler in kwestie diskwalificatie op, tot het volgende doelpunt wordt gemaakt. Wanneer het duidelijk de bedoeling was een speler te blesseren, dan geldt de diskwalificatie voor de hele wedstrijd en is een wissel niet toegestaan.
6. Een fout is: het slaan tegen de bal met de vuist: overtreding van de regels 3 en 4, en de gevallen omschreven in regel 5.
7. Wanneer één van beide teams drie opeenvolgende fouten maakt, dan telt dat als doelpunt voor de tegenpartij. (opeenvolgend betekent: zonder dat de tegenpartij intussen een fout begaat).
8. Een doelpunt wordt gemaakt wanneer de bal vanaf het veld in de basket geworpen of geslagen wordt en daar blijft. De spelers die de basket verdedigen, mogen het doel niet aanraken of doen bewegen. Als de bal erop blijft liggen en de verdediging beweegt de basket, dan telt dat als doelpunt.
9. Als de bal buiten gaat, moet deze in het veld geworpen worden door de eerste persoon die de bal heeft aangeraakt. In geval van onenigheid moet de scheidsrechter de bal in het veld gooien. Degene die de bal ingooit heeft daar vijf seconden voor. Als het langer duurt, gaat de bal naar de tegenpartij. Als één der partijen blijft doorgaan met tijd te rekken, dan moet de scheidsrechter een fout fluiten tegen dit team.
10. De "umpire" moet de spelers beoordelen en de fouten noteren en de scheidsrechter waarschuwen wanneer drie opeenvolgende fouten zijn begaan. Hij heeft de macht om spelers te diskwalificeren volgens regel 5.
11. De scheidsrechter moet de bal beoordelen en beslissen aan wie de bal toebehoort wanneer die in het spel is op het speelveld. Hij moet ook de tijd bijhouden. Hij beslist wanneer een doelpunt gemaakt wordt en houdt de score bij, samen met de andere taken zoals die gewoonlijk door een scheidsrechter vervuld worden.
12. De tijd beslaat twee helften van vijftien minuten, met vijf minuten rust daartussen.
13. De partij die in die tijd de meeste doelpunten maakt wordt tot winnaar uitgeroepen. In geval van een gelijk spel, kan de wedstrijd, wanneer beide aanvoerders daarmee instemmen, voortgezet worden tot een doelpunt wordt gemaakt.

Kenmerken

Hoewel de regels en spelstijlen in de loop der jaren talloze uitbreidingen, veranderingen en variaties hebben ondergaan, zijn uit Naismith's oorspronkelijke 13 regels vijf principes overgebleven die tot op de dag van vandaag kenmerkend zijn voor het spel:

1. Er moet een bal zijn die groot, licht en makkelijk te hanteren is.
2. Er mag niet met de bal gelopen worden.
3. Niemand, van welke partij ook, mag belemmerd worden in het spelen van de bal, op welke plaats en welk tijdstip ook.
4. Lichamelijk contact is niet toegestaan.
5. Het doel moet zich in de lucht bevinden en horizontaal zijn.

Basketball voor het eerst gespeeld

Toen de gymklas op de morgen van 21 december 1891 bij elkaar kwam, ontvouwde Naismith zijn nieuw bedachte spel en deelde de klas in twee groepen van negen in. Zoals te verwachten viel verborgen de studenten hun argwanendheid niet. Maar zij wisten niet dat ze voor een verrassing stonden. Een verslag uit de vijftiger jaren van de toen nog enige in leven zijnde student uit de groep, Raymond P. Raighn, geeft goed weer hoe basketball in het prille begin beleefd werd.

"Op een koude decemberdag in 1891 draafde onze klas de gymnastiekzaal van de YMCA Trainingschool in Springfield, Massachusetts binnen, gelaten afwachtend hoe onze vrije tijd te besteden. Na een seizoen van voetbal, oefenen en plichten vervullen, hadden wij weinig interesse om iets te doen. Het zou een saaie dag worden, dat hadden we reeds geaccepteerd. Maar we rekenden niet op Jim Naismith, een vastberaden man vol verbeeldingskracht.

Eerst bevestigde Jim twee perzikenmanden, één aan iedere kant van het lokaal aan de onderkant van het balkon. Toen Jim hiermee klaar was, vertelde hij over zijn nieuwe spel en verduidelijkte de regels. Wij kregen grotere belangstelling. Hij toonde ons de bal die we zouden gebruiken en hierna verdeelden wij door kiezen onze 18 man, negen aan iedere kant.

In het midden van de zaal werd de bal opgeworpen en wij allen grabbelden ernaar vol vuur. Uitrustingsstukken van de zaal, halters enzovoort, vlogen van de muur van het gymnastieklokaal en vielen overal als wij de bal trachtten te bemachtigen. In het begin trachtte iedere speler van onverschillig welke plek van het speelveld de bal in de mand te werpen. Jim's hoop en goed teamwork werd danig teleurgesteld in de eerste minuten van spelen. "Plaatsen, plaatsen, plaatsen", riep hij, maar wij hadden geen aandacht en veel te veel pret - voor de eerste keer - met deze indoortraining.

Later, nu wij het spel elke dag speelden, ontwikkelde zich meer samenspel. Zonder twijfel kwam dit door Jim's voortdurend aanhouden op plaatsen van de bal.
"Plaatsen" werd zodoende de strijdkreet van de klas.

Omdat ons spel iedere dag meer populair werd, wensten wij het een naam te geven. Wij kozen gymnastiekzaalbal. Vanaf het ogenblik dat de baskets permanent aan de balkons bevestigd bleven, kregen wij de gewoonte het basketball te noemen en de naam was gevonden!

Het kiezen van manden als doel voor dit nieuwe spel was louter toeval. Naismith was er verwonderd over wat een team al niet met een bal kon doen. Hij had eerst gedacht aan een ander soort doel.
Bijvoorbeeld een net zoals gebruikt werd bij Lacrosse, maar dat was niet goed want de spelers zouden alleen over het net tuimelen. daarna nam hij in overweging een goal te maken van latten zoals bij het Amerikaanse voetbal. Tenslotte besloot hij iets te vinden, waarin de bal zou blijven liggen - en dat was het beste idee. Hij bedacht de bal te laten werpen in een grotere doos. Dus vroeg hij de portier om een paar oude dozen op te scharrelen.
De portier kwam echter met twee oude perzikmanden terug en Jim accepteerde deze. Zonder het zich te realiseren koos hij zodoende het principe van zijn spel.

Jim ontwierp 13 grondregels voor de eerste schermutselingen. Eén van de origineelste regels was, dat indien de bal de grenzen van het veld passeerde, deze behoorde aan de partij die de bal het laatst had aangeraakt. Dit produceerde regelmatig een heel oproer, want alle achttien spelers doken bij een uitbal achter de bal aan om hem het laatst aan te raken. Deze uitbal regel bleef onveranderd tot 1913.

Ladder

De meeste basketball spelers trokken aan de manden als zij de bal uit het doel wilden halen. Jim's probleem was: hoe krijg ik de bal uit de mand. Zolang er manden gebruikt werden met de bodem erin, bleef de bal daarin natuurlijk liggen totdat iemand hem eruit tilde. eerst moesten wij een ladder tegen het balkon zetten en moest steeds iemand naar boven klimmen als er een doelpunt gemaakt was. Ook namen we vaak een medespeler op de schouders om zodoende de bal te pakken. Dit hield het spel zo op dat wij besloten schooljongens op het balkon te zetten, die ons spel volgden en over de balkonrand moesten reiken om de bal naar ons terug te werpen.

Eindelijk was er iemand die de gedachte had een gat in de bodem van de mand te maken, zodat we met een stok door het gat de bal weer uit de mand konden stoten. Ongeveer twee jaar later stelde een man van "The Spalding Sporting Goods Company" voor een stevig net van koord rond een ijzeren ring te maken. Hij bevestigde een ander koord door de ring aan de onderkant met het net. Dit koord liep over een katrol. Als de scheidsrechter aan dit koord trok, dan sprong de bal terug over de rand van de ring. Vele jaren later ontdekte iemand dat het veel beter was de bal direct door de basket te laten vallen. Dus liet hij een opening in de bodem van het net.

De toeschouwers, schooljongens gaven de spelers een andere kwelling: In hun enthousiasme trachten zij hun favorieten te helpen, door leunende over het balkon de bal in of uit de basket te slaan. Op een dag waarschuwde Jim hen een grote plank achter de basket te maken. Dit bleek een belangrijke verandering te zijn dan hij zich op dat moment realiseerde, want het was het begin van het tegenwoordige bord achter de ring, waar bij het schieten gebruik van gemaakt kan worden. Met de Kerstvakantie, enige dagen na de eerste schermutselingen op het basketballveld, namen wij allen het basketball-idee mee naar huis.

Later introduceerde de YMCA ons spel over de hele wereld. De vloer van de Springfield Gymnastiekzaal was lager dan de straat en zodoende was er steeds een grote groep toeschouwers - leraren, sportenthousiasten en ook gewone voorbijgangers die door de ramen of binnen het spel kwamen zien. De mannen die studeerden voor sportleraar hadden het spel direct opgenomen nadat Jim Naismith het in onze klas van student secretarissen had geïntroduceerd. Deze faculteit vormde dus ook een team. Nog voor de school dat jaar haar deuren sloot voor de vakantie, hielden wij het eerste toernooi en ons team won - van de medische faculteit en de sportleraren - tot onze grote vreugde.

Tot 1915, toen de "Joint Rules Committee" werd gevormd, waren er maar liefst vijf verschillende soorten spelregels. Jarenlang discussieerden teams voor een wedstrijd over welke soort regels gebruikt moest worden. Vaak speelden ze de eerste helft met één soort spelregels en de tweede helft met een andere soort.

De eerste wedstrijd

Dat toernooi betekende de eerste publieke demonstratie van het spel. De eerste wedstrijd begon om kwart over vijf 's middags op 11 maart 1892. De student-secretarissen versloegen de student-sportleraren met 5-1 en meer dan 200 toeschouwers waren getuige. Ondanks het begrijpelijk onhandige spel van deze pioniers waren zij eensgezind overdonderd door hun nieuwe ervaring. Iedereen was het er over eens dat er eindelijk een nieuw spel was met enorme mogelijkheden. Eén van de student sportleraren was zo over-enthousiast dat hij het papier waarop de dertien regels stonden van het mededelingenbord verwijderde en in zijn bureau verstopte omdat hij bang was dat het verloren zou gaan. Naismith's regels werden voor het eerst gepubliceerd in de "Triangle" van 15 januari 1892, het schoolblad.

De basketballers van vandaag de dag moeten wel rillen als ze zich voorstellen dat ze volgens de regels van die eerste seizoenen hadden moeten spelen. Als de bal bijvoorbeeld in het balkon terechtkwam, vochten de spelers om als eerste de trap op te klimmen of bedachten andere manieren om zichzelf naar het balkon te hijsen.

En het aantal spelers in een team werd niet altijd beperkt tot negen. Het laat zich makkelijk raden wat het verschil is tussen een wedstrijd zoals die vandaag gespeeld wordt en bijvoorbeeld de ontmoeting die plaatsvond op de Cornell Universiteit met vijftig studenten per team!

Met fouten moest je ook oppassen. Als een speler twee fouten beging in een wedstrijd, werd hij gediskwalificeerd. Twee diskwalificaties betekende uitsluiting voor de rest van het seizoen.

De U.S.A. enthousiast voor het spel van Naismith

De gymlessen zouden nooit meer hetzelfde zijn op de YMCA Training School van Springfield na dat historische jaar 1891. Waar de studenten voorheen bijzonder tegen de lessen lichamelijke opvoeding opzagen, daar waren ze nu zo door het dolle dat hun kreten de aandacht trokken van voorbijgangers. De gymlessen (lees basketball-) lessen trokken een balkon vol fans, waaronder een aantal leraressen van de vlakbij gelegen Buckingham Grade School. Zij waren zelfs zo "vrijpostig" om te vragen of zij het spel niet eens mochten proberen, onder één voorwaarde - dat het achter gesloten deuren zou gebeuren. De jonge Naismith viel klaarblijkelijk buiten deze restrictie, want hij was het die deze vrouwen de beginselen van het spel moest bijbrengen. Tijdens de instructies werd Jim verliefd op één van de meisjes, Maude Sherman, en trouwde later met haar.

Toen de school met Kerstreces ging, wisten de studenten niet hoe gauw ze thuis moesten komen om in geuren en kleuren hun vrienden en kennissen over het nieuwe spel te vertellen. Niet lang daarna ontving Jim Naismith aanvragen voor de spelregels vanuit heel Amerika.

Professioneel basketball ontstond in feite vanuit problemen met de sport binnen de YMCA. Als snel na de geboorte van basketball toonde de YMCA-organisatie haar afkeer ervan, en wel om twee redenen.
Ten eerste omdat de gymzalen die voorheen door wel zestig personen gebruikt werden voor verschillende soorten gymnastiek en body-building, nu vaak het bezit waren van tien tot achttien studenten die basketball speelden.
Ten tweede vanwege het harde spel. Basketball werd verboden
Dit bracht vele beoefenaars van het nieuwe spel ertoe hun YMCA-lidmaatschap op te zeggen en te gaan basketballen in de open lucht, in leegstaande gebouwen of in gehuurde hallen. In zekere zin leidde dit tot het eerste professionele basketball, want de teams moesten geld hebben om bijvoorbeeld de huur van een hal te betalen.

Trenton

De eerste professionele wedstrijd werd gespeeld in Trenton in de staat New Jersey. Twee spelers van het sterke Trenton-team waren Red Cooper en Albert Bratton, uitstekende voetballers die het "teamwork" uit dat spel overnamen en de pass gebruikten als een dodelijk wapen. Ze huurden de plaatselijke muziekzaal voor een wedstrijd en tot hun verbazing was de publieke opkomst zo groot dat ze na aftrek van kosten nog geld overhielden. zo kon het gebeuren dat iedere speler 15 dollar uitbetaald kreeg!

De eerste professionele basketball-league zag het licht in 1898 en heette de "National Basketball League". Dat was in feite de voorloper van de hedendaagse NBA (National Basketball Association), waar zonder meer het beste basketball ter wereld gespeeld wordt - in de jaren negentig onder meer door de Nederlander Rik Smits bij de Indiana Pacers.

In 1893 werd er voor het eerst georganiseerd door vrouwen gebasketbald, en wel op Smith College. De wedstrijden waren verboden voor mannen. In 1895 vond de eerste wedstrijd tussen twee (mannen)-collegeteams plaats. Minnesota State School of Agriculture won met 0-3 van Hamline of St. Paul. op 16 januari 1896 werd de eerste wedstrijd met teams van vijf spelers gehouden. In Iowa City won de universiteit van Chicago met 15-12 van de universiteit van Iowa. In 1905 organiseerde Lawrence College in Wisconsin het eerste (regionale) toernooi voor high schools, middelbare scholen.

Harlem Gobetrotters

In 1927, op 7 januari om precies te zijn vond in Hinckley, Illinois, de eerste wedstrijd van de "Harlem Globetrotters" plaats. Dit showteam, opgericht door Abraham M. Saperstein en bestaand uit uitsluitend kleurlingen, zou in de loop der jaren miljoenen toeschouwers over de hele wereld vermaken met spectaculair basketball en veel grappen en grollen. In 1951 speelden de Globetrotters voor 75.000 mensen in het Olympisch stadion van Berlijn. Ook nu trekken de wereldberoemde "Globes" nog steeds volle zalen over de hele wereld.

Qua spelstijl waren in de dertiger jaren grote veranderingen te noteren in Amerika, toen het spel steeds sneller gespeeld werd en de scores hoger opliepen. Hank Luisetti maakte het éénhandige schot populair en later kwam hij met een nog effectiever wapen, het jump shot of sprongshot. Echt grote spelers dienden zich aan aan het eind van dat decennium, toen coaches bewust op lengte gingen selecteren.

In 1940 werd de eerste basketballwedstrijd op televisie uitgezonden.

Basketball gaat de wereld over

Vanuit het Springfield College verspreidde de basketballsport zich over de hele wereld, vooral door toedoen van de Young Men's Christian Association (YMCA). De YMCA-secretarissen zorgden voor een snelle ontwikkeling buiten Amerika, terwijl ook buitenlandse studenten het spel naar hun eigen land brachten. In Frankrijk werd er voor het eerst gebasketbald in 1897, in 1900 in Canada en Alaska, op de Filippijnen en in India in 1910. De NBB is opgericht op 15 juli 1947.
Basketball was in Saint Louis (1904) demonstratiesport tijdens de Olympische Spelen. Het Internationaal Olympisch Comité legde het verzoek naast zich neer om "The American Game" in 1932 op te nemen in het officiële programma tijdens de Olympische Spelen in Los Angeles. Vanaf 1936 werd de sport definitief opgenomen in het Olympisch programma, maar alleen nog voor mannenteams. in Berlijn had Jim Naismith de eer de eerste "Olympische" bal te passen. De USA versloegen in de buiten - op een tennisveld - gespeelde finale Canada met 19-8. Pas vanaf 1976 konden ook vrouwenlandenteams deelnemen aan de Olympische Spelen.

Op 18 juni 1932 werd in Genève de FIBA (Fédération Internationale de Basketball Amateur) opgericht. Vanwege de oprichting in Genève is de officiële FIBA-voertaal nog steeds het Frans. Op het moment van oprichting speelden circa achttien miljoen mensen in ruim vijftig landen basketball. R. William Jones, de eerste FIBA-directeur (die van 1932 tot liefst 1976 in functie was), zorgde tijdens zijn loopbaan voor de verspreiding van basketball in zo'n 130 landen. Inmiddels staat de afkorting FIBA voor: Fédération Internationale de Basketball.
De FIBA heeft in de loop der jaren vele internationale toernooien en kampioenschappen, voor alle leeftijdscategorieën, in het leven geroepen. Naast de reeds genoemde Olympische basketballtoernooien zijn dat bijvoorbeeld het Europees Kampioenschap voor herenlandenteams (sinds 1935) en dameslandenteams (1938), het Wereldkampioenschap voor herenlandenteams (1950), dameslandenteams (1953), de Europacup voor herenlandskampioenen (1958) en dameslandskampioenen (1959), De Europacup voor herenbekerwinnaars (1967), de Radivoj Korac Cup voor heren (1972) en de Liliana Ronchetti Cup voor dames (1975).

Rolstoelbasketball

De Veterans Administration (VA) verantwoordelijk voor de belangen van alle oorlogsveteranen was er al zeer snel achter dat in haar VA Hospitals sport een zeer belangrijk middel in het revalidatieproces kon zijn. Niet zoals in Europa,als verkapte therapie, maar gewoon als een vorm van vrije tijdsbesteding. En daar is vrijwel iedere Amerikaan voor te porren, gehandicapt of niet.

Dat uit deze benadering al snel het rolstoelbasketball te voorschijn kwam, zal geen mens verbazen. Geen moeilijke toestanden, gewoon vijf tegen vijf, basket op de normale hoogte, links en rechts een kleine regelaanpassing en ballen maar! Het effect in de States was groot: al zeer snel had vrijwel iedere VA Hospital zijn eigen team en ontmoette men elkaar op toernooien. Vooral door de bemoeienissen van sportmensen met de begeleiding was het technisch niveau zeer acceptabel.

Navolging

Natuurlijk kan Europese navolging niet uitblijven. Toch duurde het nog tot 1957 voordat op de Stoke Mandeville Games rolstoelbasketball de plaats ging innemen van het door de Engelsen zo geadoreerde net-bal. Een sensatie volgde: in een keiharde wedstrijd, waar door de toen aanwezigen nog met ontzag over gesproken wordt, wist het eerste Nederlandse rolstoelbasketballteam notabene, de Amerikanen in de finale te verslaan. Het allereerste kampioenschap was een feit.

Worldwide

De basketballsport blijft nog steeds groeien over de hele wereld. Het kan overal beoefend worden, in elke streek, onder elke regime. Honderdzeventig nationale basketballbonden vormen de FIBA. 220 miljoen mensen spelen basketball, een spel van een eeuw oud dat haar oorspronkelijke, eindeloze enthousiasme behouden heeft.